Öne Çıkanlar Hayal Bahçesi Firdevs Kayhan Tokyo Adana Kültür Sanat Merkezi Erime Noktası

Bakan Özlü'den Niğde halısı için "markalaşma" önerisi

Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanı Faruk Özlü, CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer’in, Niğde’de el halıcığı sektörünün yeniden canlandırılması talebini içeren yazılı soru önergesine yanıt verdi.

Türkiye'nin, el halıcılığında rekabet edebilmesinin yolunun kaliteli, desenlerin ve renklerin ön plana çıktığı markalaşmış halıların imal edilmesinden geçtiğini belirten Bakan Faruk Özlü, “Günümüz dünyasının modern iç mekân ve mobilyalarına uygun bir şekilde eski halılarımızı yeniden yorumlamak, 21’inci yüzyıl tüketicisinin kültürüne uygun ürünleri ortaya koyabilmek önem taşımaktadır” ifadelerini kullandı. 

Bakan Özlü, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) bünyesinde yer alan destek mekanizmalarından faydalanılabildiğine dikkati çekerek, “Bunun yanı sıra, Bakanlığımıza bağlı kuruluşlarından Türk Patent ve Marka Kurumu'na coğrafi işaret tesciline yönelik olarak başvuru da yapılabilmektedir. El halılarına yönelik olarak ülkemizde alınmış olan coğrafi işaret tescilleri, uluslararası pazarlarda hak aranması açısından önemlidir. Ancak, uluslararası pazarlara yönelik tescillerin, o ülke mevzuatlarına uygun şekilde takip edilmesi de gerekmektedir. Örneğin, ‘Hereke’ markasının ABD, Avrupa Birliği ve Çin Halk Cumhuriyeti’nde tescilinin yapılarak bir dünya markası olarak korunmasını sağlamak üzere Sümerhalı tarafından 2008 yılında Türk Patent Enstitü nezdinde Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı'na (WIPO) başvuruda bulunulmuş, yapılan başvuru neticesinde 2009 yılında Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı'nın tescil sertifikası alınmıştır. Daha sonra söz konusu başvuru ile ilgili olarak önce ABD Patent ve Ticari Marka Ofisi (USPTO) tarafından, ardından Avrupa Birliği Marka Tasarım Tescil Ofisi (OHTM) tarafından coğrafi tanımlayıcılık gerekçesi ile yapılan ret taleplerine yasal süreleri içerisinde itiraz edilerek ‘Hereke’ markasının ilgili marka ofislerince tescili sağlanmıştır” açıklamasında bulundu.

El halıcığı için yeni eylemler

Bakan Faruk Özlü, bakanlıklarınca el halıcılığına yönelik projeler yürütüldüğünü, hazırlık çalışmaları devam eden yeni "Türkiye Tekstil, Hazırgiyim ve Deri Ürünleri Sektörleri Strateji Belgesi"nde el halıcılığının canlandırılmasına yönelik eylemlere yer verilmesinin planlandığını kaydetti.

Her evde halı tezgâhı vardı

CHP Milletvekili Ömer Fethi Gürer, 10 - 15 yıl öncesine kadar halıcılıkla anılan Niğde'de, köy ve kasabalardaki her evde halı dokuma tezgâhı bulunduğunu anımsatarak, “Niğde ekonomisine yadsınamayacak kadar girdi sağlayan bu tezgâhlarda dokunan el dokuması halılar, hem ulusal hem de uluslararası alanda haklı bir üne kavuşmuştu. Kuveyt Emiri’nin sarayına dokunan dünyanın en büyük tek parça halısı da Niğde'de dokunmuştu. Ancak son yıllarda tezgâhların neredeyse tamamı yok oldu. El halıcılığının geliştirilmesi ve çağın gereklerine uygun olarak yeni halılar imal etmesi konusunda hükümetin özellikle bu alanda ön plana çıkan köy ve kasabalarda destekleme uygulamalarını hayata geçirmesi gerekmektedir” dedi.

Niğde’de halıcılık uzun bir geçmişe sahip

Renkli yün, ipek ve diğer ipliklerden atkı - çözgü dokusu üzerine atılan ilmelerle tezgâhta dokunan havlı bir yapıya sahip desenli ya da desensiz bir yaygı olan halı, insanlığın en eski el dokuma sanatlarından biri.

Anadolu’nun ortasında, kültürlerin kaynaşıp yoğrulduğu Kapadokya bölgesinin bir parçası olan Niğde’de halıcılığın tarihi çok uzun bir geçmişe sahip. Niğde yöresinde ahşaptan yapılmış tezgâhlarda Maden (Çamardı), Ulukışla, Melendiz (Çiftlik ve çevresi), Kemerhisar, Bor, Koyunlu yerleşimleri başta olmak üzere il genelinde yüzyıllardır halı üretildi.

Bundan 10 - 15 sene öncesine kadar her evde ‘ıstar’ adı verilen halı dokuma tezgâhları bulunuyordu ve halıcılık önemli bir geçim kaynağıydı. Günümüzde dokuyucularına getirdiği gelirin azalması, dokuyucuların gelir getiren farklı uğraşılara yönelmeleri sebebiyle eski önemini yitiren halıcılık kimi yörelerde halen insanların geçimine katkı sağlamakta olan bir el sanatı.

Motiflerin dili

Hemen hepsi kadınlar tarafından dokunan yöre halılarındaki motifler bereket, şans, sağlık, ölüm, günah, yeniden dirilme, nazar ve sonsuzluk gibi konuları simgeler. Bölge halılarında en fazla kullanılan desenler göz, yıldız, hayat ağacı, akrep, muska, akarsu, dulavrat otu, kuş, koçboynuzu. Ayrıca yörede “kamalı” denen ve önceleri bölgede yaşayan Rumlardan kalma bir motif olan “gamalı haç” modelli halılar da yabancı turistlerin ilgisini çekiyor.

Niğde’nin geleneksel halıları kaba yani kalın dokuma. 26 - 28 kalite (dm2’deki ilmek sayısı) olan Niğde halılarının ortasında göbek denen büyük bir motif ve onu tamamlayan iri motifler yer almaktadır. Bunlara göbekli halı denmektedir. Ayrıca çiçekli, kuşlu modelli halılarda bulunmaktadır. Genelde motiflerin bulunmadığı boşlukların fazla olduğu görülmektedir.

Halı yapımında kullanılan iplerde koyun yünü kullanılmaktadır. Kirmenle eğrilerek ip haline getirilen yünler doğal boyama yöntemleriyle, çeşitli bitkilerle boyanarak halı yapımında kullanılmaya hazır hale getirilmektedir. Halılarda en çok kırmızı (al), gök (mavi, lacivert), siyah, pisi tüyü (gri), pas ipi (kahverengi), asma yaprağıyla boyanan yavşan yeşili, cevizin kabuğuyla boyanan tetir gibi renkler kullanılmaktadır. Kullanılan bu ipler artık sentetik boyayla boyatılarak da kullanılmaktadır.

Halının yapımında sındı (makas), kirkit, tarak ve bıçak kullanılmaktadır. Halı tezgâhında ise varan gelen, kücü demiri, burgu gibi kısımlar yer almaktadır.

Tezgâhlar değişti

Halı yapımına ıstara, önceleri ağaçtan şimdi ise demirden olan tezgâhlara, eriş adı verilen iplerin çizilmesi (sarılması) ve ayak denilen uç kısmının örülmesiyle başlanır. Daha önceden belirlenen modele göre renkli yün ipliklerle ilmeler (ilmek) atılarak halı yükseltilir. Her bir sıradan sonra ilmelerin atmaması ve sıkı olması için önce geçgi adı verilen ip geçirilip kirkitle sıkıştırılmak için vurulur. Daha sonra varan gelen indirilerek ipler el ile ayarlama yapılır, çapraz hale getirilip argaç denilen ip geçirilir ve tekrar kirkitle vurularak ilmelerin sıkılaştırması işlemi yapılır. Bu şekilde dokunarak devam edilen halının yapımı tamamlanır. Yörede dokunan bu halılar taban halısı, somya halısı, minder, yastık, seccade olarak kullanılmaktadır.

Günümüzde bitme noktasına gelen Halıcılık, sadece Bor ilçesine bağlı Obruk Köyü’nde her evde bulunan tezgâhlarda, geleneksel özelliklerinin dışında, sipariş üzerine yapılan el dokuma halılarla devam ettirilmekte ve aile geçimine katkı sağlamaktadır. Ayrıca Niğde Valiliği bünyesinde oluşturulan Halıcılık Birliği, çeşitli köy ve kasabalarda kurduğu atölye ve kurslarla il genelinde el dokuma halı geleneğini devam ettirmeye çalışmaktadır. Halıcılık Birliği açtığı kurslarda Niğde’nin geleneksel halı motiflerini gün yüzüne çıkartarak ve yeniden dokutarak bu sanatın devam etmesini sağlamaya çalışmaktadır.
 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.