Öne Çıkanlar Tamer Nakışçı Elka Fuarcılık Hayat Hattı Mimar Ufuk Yürekli Villeroy

İki kadın bir devir
Kuşkusuz ki en büyük sorumluluk ve cesaretlerden biridir, bir alanda tek olmak. Hele de cinsiyet ayrımcılığının had safha olduğu ülkemizde bir alanda ilk kadın olmak... İstanbul Erenköy Kız Lisesi mezunu 2 kız arkadaş Leman Cevat Tomsu ve Münevver Belen, mimarlık ve modernleşme tarihi için önemli birer figür olmayı, ilk kadın mimarlar olarak başardı. Özellikle de dönemin şartları göz önünde bulundurulursa büyük bir başarıydı onlarınki...

Münevver Belen ve Leman Tomsu, Türkiye'nin ilk kadın mimarları... Erenköy Kız Lisesi'ndeki eğitimlerinin ardından birlikte aldıkları bir kararla mimarlık alanında eğitim görmeye başladılar. Aynı çatı altında geçen çocukluk ve gençlik yılları bu iki öncü kadını gelecekleri konusunda da birlikte karar vermeye yakınlaştırdı. Böylelikle 1929 yılında liseden mezun olan Münevver Belen ve Leman Tomsu'nun, Güzel Sanatlar Akademisi’ndeki eğitim hayatları birlikte başladı.

Türkiye’de Akademi’nin mimarlık şubesine kabul edilen ilk kadın öğrenciler olan Leman Tomsu ve Münevver Belen, mimarlık mesleğine giriş için ilk adımı da atmış oldu. Leman Tomsu ve Münevver Belen 1934 yılındaki mezuniyetlerinin ardından pek çok ortak çalışmaya imza attı. Bunlardan ilki Gerede Halk Evi Projesi'dir. Tomsu ve Belen, daha sonra 1936 yılında yayımlanan Karamürsel Halkevi Projesi’nde de ortak çalıştı. İki katlı olan bu projede olgun bir geometrik kompozisyon göze çarpıyor.

Tomsu ve Belen birlikteliği Kayseri Halkevi Binası Projesi'nde de sürdü. Bu kez bir kasaba değil kent için tasarım yaptılar. Bunun etkileri de projede açıkça görülüyor. Beraber yaptıkları Kayseri Halkevi Binası'nın projesi fonksiyon ve kompozisyon açılarından olgun bir üründür. Bu projeyle Leman Tomsu ilk ve son kez, düz çatılı ve modernist dile sahip bir mimari yapıya imzasını attı. Bu projenin cephe kompozisyonu ve yapının genel karakterinde “Wagner etkisi” ile daha geleneksel formlarla çalışan Münevver Belen’in etkisi görülüyor.

Halkevlerinin altıncı kuruluş yılı nedeniyle Bursa’da bir halkevi binası için 1938 yılında bir mimari proje yarışması düzenlendi. Bu yarışmaya 5 mimar arasında Türkiye’nin ilk kadın mimarlarından biri olan Münevver Belen de katıldı. Belen'in hazırladığı proje uygulanmak üzere seçildi. Bu yarışma ile Münevver Belen mimari yarışmalarda ödül alan ilk kadın mimarlardan birisi olarak Türk Tarihine adını yazdırdı.

Leman Tomsu da mezuniyetinden kısa bir süre sonra, 1938 yılından başlamak üzere çeşitli ulusal yarışmalara katılarak önemli başarılara imza attı. 1954 yılına kadar, bir kısmı birincilik olmak üzere toplamda 14 tane ödül kazandı. Ödül aldığı yarışmaların ilki hariç, diğerleri İstanbul Teknik Üniversitesi’nde akademisyen olarak çalıştığı döneme ait. Yarışmalarda gösterdiği performans, ona akademik ortamda duyulan güveni arttırdı ve gerek mimari tasarım stüdyolarında, gerekse idari görevlerde önemli noktalara gelmesini kolaylaştırdı. Erkeklerin egemen olduğu bir ortamda, bir kadın olarak akademik kariyer yolunda ilerlemesi Leman Tomsu’yu bir figür haline getirdi. 
Tomsu ve Belen'in Akademi'den mezun olup mesleğe girmeleri, Avrupa ve Amerika’daki diğer öncü kadın mimarların öyküleri ile karşılaştırıldığında Türkiye’de Cumhuriyet ideolojisinin kadınlar üzerinde önemli bir ayrıcalık yarattığını gösteriyor. Bu ayrıcalık ile Tomsu ve Belen, sadece mimarlık alanındaki eğitimde değil, kamu sektöründe istihdam edilmeleri konusunda da kolaylık yaşadı. 

O dönemin koşulları göz önünde bulundurulduğunda iki kadın mimarın bir yandan asker ve bürokratlar eli ile modernleşmiş Türkiye Cumhuriyeti’nde kadın olarak kamusal alana girmeleri, diğer yandan da tüm dünyada kadınlar için en zor kabul edilen bir mesleğe adım atmaları, onları öncü ve tarihsel birer kişilik kıldı.  

KAYNAK: LEMAN CEVAT TOMSU: TÜRK MİMARLIĞINDA BİR ÖNCÜ, 1913-1988 - Prof. Dr. Neslihan Türkün Dostoğlu ve Doç. Dr. Özlem Erdoğdu Erkarslan
Hazırlayan: NAZİRE HİÇYAKMAZER
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.